O

Obiektywizm (tac. obiectivus - odnoszący się do rzeczy) - bezstronność, rzeczowość, postawa badawcza wolna od uprzedzeń, tendencyjnych założeń i interpretacji poznawanego przedmiotu, zdarzenia itp. [M. R.]. Ojcowie Kościoła - pisarze pierwszych wieków chrześcijaństwa (do połowy VIII w.) uznani jako autorytety w dziedzinie wiary i doktryny chrześcijańskiej, stanowią ważny nurt Tradycji Kościoła. Najwybitniejsi: św. Ignacy, św. Ireneusz, św. Augustyn, św. Ambroży, św. Hieronim, św. Grzegorz Wielki i św. Jan Damasceński.

Ontologia (gr. ontos - byt, logos - myśl, nauka) - dział filozofii, którego przedmiotem zainteresowań jest byt jako byt. Ontologiczny lub ontyczny - dotyczący bytu, bytowy, rzeczywisty.

Patrologia (gr. pater - ojciec, logos - słowo, nauka) - nauka o Ojcach Kościoła; jest dyscypliną historyczną, która zajmuje się historią literatury piśmienniczej Ojców, jej autentycznością, chronologią, charakterystyką ich dzieł, związkami z ogólną historią kultury, korzysta przy tym z pomocy filologii, archeologii i nauk pomocniczych historii.


P

Patrystyka - jest dyscypliną teologiczną, która bada teologiczną naukę Ojców Kościoła pod kątem interpretacji przez nich Objawienia Bożego, jej poprawności, oryginalności, wkładu w rozwój dogmatów wiary chrześcijańskiej i stanowi ważne źródło, wraz z nauką pierwszych soborów, do poznania historii dogmatów. Ojcami Kościoła, którymi w ścisłym sensie zajmuje się patrystyka, są ci, którzy odznaczają się następującymi cechami: starożytnością (od okresu poa-postolskiego do połowy VIII wieku), prawowiernością nauki, świętością życia, (chociaż nie musi być ona usankcjonowana formalną kanonizacją, jak to ma miejsce w wypadku Doktorów Kościoła) i aprobatą Kościoła (powoływanie się na nich w oficjalnych dokumentach Kościoła). Wszyscy inni noszą miano "pisarzy kościelnych".

Percepcja (łac. perceptio - ujmowanie, spostrzeganie) - w teorii poznania oznacza bezpośrednie i naoczne ujęcie, uświadomienie sobie przedmiotu lub zjawiska spostrzeganego (percypo-wać - postrzegać, doznawać; w znaczeniu szerszym - uznawać i przyjmować w sensie poznawczym to, co się spostrzega - niemal równoznaczne z recepcją).

Podmiot (łac. subiectum) - określenie tego, o czym się coś orzeka w zdaniu; także byt, który przyjmuje cechę istotną lub przypadłościową, nadto czynnik poznający w przeciwstawieniu do przedmiotu poznanego oraz nazwa zasady, dzięki której jednostka jest osobą.

Poligenizm (gr. polys - liczny, genos - pochodzenie) - pogląd antropologiczny głoszący, że ludzkość na ziemi mogła się pojawić albo na skutek wywodzenia się poszczególnych grup ludzkich z różnych form zwierzęcych niezależnie od siebie w wielu miejscach na Ziemi, albo że zostały stworzone (prawdopodobnie równocześnie) liczne pary ludzkie w różnych miejscach na Ziemi (przeciwny pogląd - monogenizm).

Politeizm (gr. polys - liczny, theos - bóg) - pogląd (wiara) przyjmujący wielobóstwo.


R

Racjonalizm - kierunek filozoficzny dążący do poznania wszelkich prawd (niekiedy także religijnych) wyłącznie za pomocą rozumowania; z tego względu odrzuca objawienie Boże, jak i nadprzyrodzoność prawd religijnych. Upatrując w rozumie główne źródło poznania i kryterium jego wartości oraz przyjmując istnienie poznania niezależnego od doświadczenia, jak i możliwość czysto rozumowego uzasadnienia wiedzy, jest przeciwstawny empiryzmowi. Można mówić również o racjonalizmie metodologicznym, który w swej skrajnej wersji neguje wartość wszelkiej wiedzy opartej na doświadczeniu. Określenia "racjonalny" używa się dla wyrażenia zdolności rozumowania, jak i oparcia swych wniosków na rozumie.

Recepcja (tac. receptio - przyjęcie) - w teorii poznania oznacza przyjęcie jakiegoś sądu, uznanie go.

Refleksja - zastanowienie, namysł, rozważanie, wzgląd, czyli odwrócenie uwagi od świata zewnętrznego, a skoncentrowanie się na aktach i stanach psychicznych celem uświadomienia ich sobie i przeanalizowania.


S

Subiektywizm - stanowisko (głównie idealistyczne) związane z teoriopoznawczym relatywizmem zakładające, że podmiot poznania nie istnieje obiektywnie, lecz tylko subiektywnie, tzn. zależnie od sposobów i warunków postrzegania umysłu poznającego (w postaci skrajnej subiektywizm prowadzi do immanentyzmu).

Symbol religijny (gr. syn - razem, ballein - rzucać; rzucać razem, zgromadzić, połączenie) -to nie tylko rzecz, która pojęciowo odnosi się do czegoś innego znajdującego się poza sobą, ale połączenie tu i teraz rzeczywistości naturalnej z nadprzyrodzoną, w wyniku czego poprzez znaki, rzeczy, osoby manifestuje się rzeczywistość nadprzyrodzona, jest obecna i działa zbawczo. Tak rozumiany symbol religijny może mieć zastosowanie do oznaczenia cudów, sakramentów św., a nawet wcielonego Syna Bożego i Kościoła.

Symbole wiary - zwięzłe formuły wyznań wiary przyjęte w Kościele. Do najbardziej znanych należą: Skład Apostolski, Credo Nicejsko-Konstantynopolitańskie (odmawiane we mszy św.), Symbol Atanazjański oraz Credo papieża Pawła VI. Nie należy mieszać Symboli wiary z umownymi znakami (symbolami), którymi posługują się wierni, np. krzyż, ryba, pascha.

Szafarz sakramentów - ten, kto udziela sakramentów.

Szaman - człowiek, który w trakcie tańców rytualnych ma przeżywać ekstazy religijne, w czasie których ma obcować z niewidzialnym światem bogów, duchów, duchów przodków, dzięki czemu ma otrzymywać moc uwalniania od duchów nieczystych, chorób oraz sprawiania skutków pozytywnych, np. pomyślność w polowaniach, osiągnięciu sukcesów.

Szamanizm - według poglądów niektórych zwolenników ewolucjonizmu religijnego miał być ogniwem przejściowym od stanu bezreligijnego do religijnego oraz cechą religii pierwotnych.

Świadectwo chrześcijańskie - to świadectwo życia chrześcijanina wyrażane w formie zewnętrznej we wszystkich sytuacjach życiowych: w rodzinie, pracy zawodowej, życiu społecznym, politycznym, które wypływa ze związku z Chrystusem, głębokiej wiary i świadczy o sile jego przekonań co do prawdziwości swej wiary i jej znaczenia w całym życiu; niekiedy świadectwo chrześcijańskiego życia nazywa się żywą Ewangelią.


Ś

Świadek - w znaczeniu biblijnym i teologicznym to osoba wierząca, znająca prawdy swej wiary, pozostająca w ścisłym związku z Chrystusem, znająca Go i doświadczająca Jego działań i mogąca dać o Nim świadectwo we wszystkich okolicznościach życia, w tym znaczeniu mówi się np. że Jezus był świadkiem Boga na ziemi. Apostołowie świadkami Chrystusa; także męczenników nazywa się świadkami wiary, ponieważ swoim życiem zaświadczyli o prawdzie wyznawanej wiary.

Światło wiary - zwrot teologiczny, który wskazuje na wiarę jako źródło poznania w sferze religijnej, np. drogą naturalnego poznania (ze świata drogą rozumowania) można dojść do poznania istnienia Boga, Jego wszechmocy i mądrości, ale nie sposób odkryć prawdy, że Bóg jest w Trójcy Świętej Jedyny; dopiero przyjęte wiarą objawienie (światło) przyniesione przez Chrystusa pozwala odkryć prawdę o Trójcy Przenajświętszej. Bez światła wiary nie można dojść do poznania innych tajemnic wiary: działania Ducha Świętego w Kościele, Kościoła jako mistycznego Ciała Chrystusa, Niepokalanego Poczęcia itd.